پایگاه اجتماعی و سیاسی زن(7)
اظهارنظر درچنین موضوعاتی، ذوقی و بدون متد اجتهادی و به روش شعارگونه و سلیقهای نباید باشد و بیشک، کاری کارشناسانه (فقیهانه) میخواهد. کسانی از فقهای معاصر در این زمینه تحقیقاتی عرضه کردند و قضاوت زن را بیاشکال دانستند. اما حتی اگر پس از بررسیهای دقیق فقهی نیز به این نتیجه رسیدیم که زنان را از قضاوت در دادگاه، معاف کردهاند، نباید آن را توهین و کمداشت شأن زن دانست بلکه مسئولیت سختی است که از دوش ظریف او برداشتهاند. قضاوت از جمله کارهای بسیار دشوار است. صحنههای دادگاهها، مجرمان و جانیان و نوع خلافکاریها، مدعیان، شاکیان و... از یک سو و از سوی دیگر نگرانیهای شدید الاهی و وجدانی در شناخت حق و حکم به عدل، و سرانجام حساب و کتابهای افرادی، که براستی اعماق وجود آدمی را میلرزاند. با توجه به این مسائل، قضاوت، کاری دشوار و خطر آفرین است. و در تعالیم ما دراینباره تعبیرهایی بسیار کوبنده روایت شده است، که هر کسی اندکی آنها را بنگرد برای او بسیار دشوار است در این میدان گام گذارد. اکنون تنها یک حدیث از امام صادق«ع» در این زمینه یادآوری میشود:«القضاه اربعه، ثلاثه فی النار و واحدٌ فی الجنه: رجلٌ قَضی بجور و هو یعلم فهو فی النار و رجلٌ قضی بجورٍ و هو لایعلم فهو فی النار و رجلٌ قضی بحقٍ و هو لایعلم فهو فی النار و رجلٌ قضی بالحق و هو یعلم فهو فی الجنه(10) قاضیان چهار گروهند، سه گروه دوزخی و یک گروه بهشتیند:
1. کسی که به ظلم قضاوت کند و میداند که قضاوتش ظالمانه است.
2. کسی که به ظلم داوری کند و نمیداند که ظلم است.
3. کسی که به حق، داوری کند و نداند که به عدل حکم داده است. این سه دوزخیند.
4. کسی که به حق قضاوت کند و میداند که حق است، او بهشتی است».
در احادیثی، قضاوت کار پیامبران شمرده شده است، و در سخنی از امام علی«ع»، و دشواری قضاوت را چون دشواری حکومت بر جامعه شمرده است:«کودکانی نوشتههایشان را به داوری نزد امام علی«ع» بردند، تا بهترین را مشخص کند. امام«ع» فرمود:«اما انها حکومه والجور فیها کالجور فیالحکم(11) آگاه باشید این خود قضاوت است و ظلم در این داوری، چون بیداد در کار حکومتگران است».
اکنون با توجه به این دشواریها در کار قضاوت، آیا برداشتن آن از دوش طبقهای یا افرادی، نوعی خدمت است و رعایت حال این گروه یا طبقه یا موجب کم بینی و نفی شخصیت آنان؟! بنظر این بینهایت کوچک، برداشتن بار مسئولیت قضاوت از دوش زنان، بر فرض اثبات آن، پیام آور خدمتی بزرگ به این بخش از جامعه انسانی است، چون دیگر کارهای سخت و مشقتزا همانند جهاد. بویژه با توجه به این واقعیت که در این خصوص، زنان از مردان، آسیبپذیرتر، عاطفیتر و با احساسترند. عواطف در کار داوریِ درست، انسان را دچار بحرانهای شکنندهای میسازد. قاضی شدن، تکلیف و درگیری است نه امتیاز و موقعیت!
___________________________________
10- کافی 7/407
11- وسائل 18/528 - تهذیب 10/150