فعالیتهای‌ اقتصادی

زنان، در میدانهای‌ کار و تلاش‌ و مسائل‌ اقتصادی‌ نیز حق‌ شرکت‌ دارند، و در همه‌ این‌ زمینه‌ها حقوقی‌ همسان‌ با مردان‌ دارند. با توجه‌ به‌ اینکه‌ پس‌ از قرنها در اروپا این‌ حق‌ به‌ زنان‌ داده‌ شد، آنهم‌ به‌ خاطر اهداف‌ ننگین‌ و سود جویانه‌ سرمایه‌داری،«...انقلاب‌ صنعتی‌ موجب‌ شد که‌ زن‌ هم‌ صنعتی‌ بشود... زنان‌ کارگران‌ ارزانتری‌ بودند و کارفرمایان، آنان‌ را بر مردان‌ سرکش‌ سنگین‌ قیمت‌ ترجیح‌ دادند...نخستین‌ قدم‌ برای‌ آزادیِ‌ مادرانِ‌ بزرگ‌ ما، قانون‌ 1882، بود به‌ موجب‌ این‌ قانون، زنان‌ بریتانیا، از آن‌ پس‌ از امتیاز بی‌سابقه‌ برخوردار می‌شدند و آن‌ اینکه‌ پولی‌ را که‌ بدست‌ می‌آوردند، حق‌ داشتند برای‌ خود نگه‌ دارند. این‌ قانون‌ را کارخانه‌داران‌ مجلس‌ عوام‌ وضع‌ کردند تا بتوانند زنان‌ انگلستان‌ را به‌ کارخانه‌ بکشانند...»(15)

_______________________________

15- لذات‌ فلسفه/158، ویل‌ دورانت‌

فعالیتهای‌ فرهنگی‌ و علمی زن2

اکنون‌ به‌ ماجرائی‌ که‌ درباره‌ یکی‌ از زنان‌ تربیت‌ شده‌ اسلام، نقل‌ شده، بنگریم:بریره، از زنان‌ صدر اسلام‌ و در زمان‌ پیامبر«ص» می‌زیست. روزی‌ شوهر او نزد پیامبر«ص» آمد و از همسرش‌ یعنی‌ «بریره» شکایت‌ کرد که‌ خانه‌ را رها کرده‌ و رفته‌ است. پیامبر این‌ زن‌ را فرا خواند و به‌ او گفت:«ارجعی‌ الی‌ زوجک‌ به‌ خانه‌ شوهرت‌ باز گرد».‌‌ بریره‌گفت: «اتأمرنی‌ یا رسول‌الله؟ آیا مرا امر می‌کنی‌ (دستور قانونی‌ و واجب‌ را بیان‌ می‌کنی)؟،‌‌ پیامبر«ص» فرمود: «لا بل‌ انا شافع: نه‌ (امر و بیان‌ قانون‌ نیست)؛ بلکه‌ من‌ واسطه‌ و شفیع‌ هستم»(14)

از مکالمه‌ پیامبر با این‌ بانو، روشن‌ می‌شود که‌ این‌ زن‌ به‌ مراحلی‌ از درک‌ مفاهیم‌ دینی‌ و معیارهای‌ شناخت‌ احکام‌ اسلامی، دست‌ یافته‌ بوده‌ است‌ که‌ سخن‌ پیامبر«ص» را با معیارهای‌ دقیق‌ تحلیل‌ می‌کند، و می‌پرسد که‌ شما به‌ عنوان‌ قانونگذار و شارع‌ دستور می‌دهید و امر شرعی‌ و مولوی‌ است‌ و یا اصلاح‌ ذات‌ البین‌ و راهنمایی‌ است. پیامبر«ص» بر نظر و برداشت‌ او صحه‌ گذاشت‌ و فرمود: «من‌ اصلاحگرم» این‌ مکالمه‌ و حدیث‌ مورد استدلال‌ فقها و علمای‌ اصول‌ است‌ در این‌ موضوع‌ که‌ امر بدون‌ قرائن، دلالتی‌ بر وجوب‌ دارد یا نه؟

به هرحال‌ از این‌ نمونه‌ و همانندهای‌ آن‌ روشن‌ می‌گردد که‌ زنان‌ جاهلی‌ که‌ از فرهنگ‌ بیگانه‌ بودند به‌ چه‌ درک‌ بالایی‌ دست‌ یافتند. از این‌ دست‌ زنان‌ در تاریخ‌ اسلام‌ بسیارند، در همه‌ دوره‌ها و تا زمان‌ حاضر، و انتظار از جامعه‌ زنان‌ مسلمان‌ و بینشگرای‌ ایران‌ اینست‌ که‌ تاریخ‌ اینگونه‌ زنان‌ را بررسی‌ کنند و به‌ نگارش‌ آورند. از دوران‌ پیامبر اکرم«ص» تا دوره‌ امامان«ع» و تا زمان‌ حاضر، و به‌ نسل‌ امروز عرضه‌ کنند. البته‌ کتابهایی‌ درگذشته‌ در این‌ زمینه‌ها نگارش‌ یافته‌است‌ لیکن‌ کتابهای‌ زیبا و خوش‌ نثر و استوار در روزگار ما، درباره‌ زنان‌ کمتر است‌ که‌ باید این‌ خلا پر شود و بویژه‌ زنان‌ صاحب‌ قلم‌ و اندیشمند این‌ فهم‌ را به‌ انجام‌ برسانند.

_________________________________________

14- کفایه‌ الاصول، جلد 1"مباحث‌امر".

فعالیتهای‌ فرهنگی‌ و علمی زن1

روشنترین‌ موضوعات‌ در اسلام، جانبداری‌ اصولی‌ از رشد علم‌ و گسترش‌ آموزش‌ و دانایی‌ در سطح‌ جامعه‌ است؛ بدون‌ فرق‌ و تمایزی‌ میان‌ افراد و طبقات. آیات‌ قرآنی‌ در این‌ زمینه‌ بسیار گویاست‌ و تعالیم‌ حدیثی‌ نیز بسیارگسترده‌ و عمیق‌ بر ضرورت‌ رشد شناخت‌ و عقل‌گرایی‌ تاکید کرده‌ و حتی‌ دین‌ به‌ عقل، تعریف‌ شده‌است:

امام‌ علی«ع»: «العقل‌ شرعٌ‌ من‌ داخلٍ، و الشر‌ع‌ عقلٌ‌ من‌ خارجٍ(12)؛‌‌ عقل‌ شریعت‌ درونی، و شرع‌ عقل‌ بیرونی‌ انسان‌ است».

سخن‌ والای‌ پیامبر«ص» در این‌ زمینه‌ بسیار معروف‌ است‌ که‌ فرق‌ اسلامی‌ آن‌ را بازگو کرده‌ و پذیرفته‌اند:پیامبر «ص»: «طلب‌ العلم‌ فریضه‌ علی‌ کل‌ مُسلمٍ‌ و مسلمه(13)؛‌‌ طلب‌ علم‌ بر هر زن‌ و مرد مسلمان‌ واجب‌ است».

در برخی‌ نقل‌ها واژه‌ «مسلمه» نیست. در این‌ نقل‌ها «مسلم»، اسم‌ جنس‌ است‌ و شامل‌ مرد و زن‌ می‌شود چون‌ مؤ‌من‌ و... باری‌ این‌ موضوعی‌ تردیدناپذیر است.

در بسیاری‌ از آموزشها، چون‌ آموزش‌ اصول‌ اعتقادات، و احکام‌ شرعی‌ که‌ زنان‌ باید بدانند، اذن‌ شوهر نیز شرط‌ نیست‌ چون‌ دیگر اعمال‌ تکلیفی‌ که‌ منع‌ شوهران‌ در آن‌ تاثیری‌ ندارد. از اینرو می‌نگریم‌ که‌ پس‌ از ظهور اسلام، و برداشتن‌ مواضع‌ علم‌آموزی‌ از سر راه‌ همه‌ بویژه‌ این‌ قشر، زنان‌ در میدانهای‌ علم‌ و آموزش‌ گام‌ نهادند، و چندی‌ نگذشت‌ که‌ زنانی‌ آگاه‌ و دین‌شناس‌ پدید آمدند و به‌ مقامات‌ بالایی‌ در آگاهی‌ و دانش‌ رسیدند.

____________________________

12- مجمع‌ البحرین‌ 2/224؛ چاپ‌ دفتر نشر فرهنگ‌ اسلامی.

13- الحیاه‌ 1/70؛ با گردانیده‌ فارسی.