راهكارهاي قرآني در بهداشت رواني2

از نظر قرآن، تعادل شخصيتي و شخصيت بهنجار در صورتي حاصل مي شود كه جسم و روح در آن متعادل باشد و نيازهاي هر يك به خوبي ارضا شود. انساني كه داراي شخصيت بهنجار است، به جسم و سلامت و نيرومندي آن اهميت مي دهد و نيازهاي آن را در حدود شرع مقدس روا داشته و برآورده مي سازد.
از آنجا كه اسلام و قرآن بنيادش بر محوريت توحيد است، تعادل و عدم تعادل شخصيتي را بر پايه عقيده به آن ترسيم و تصوير مي كند. قرآن مردم را براين اساس به سه دسته مؤمن، كافر و منافق دسته بندي مي نمايد.
از نظر قرآن مؤمن كسي است كه از تعادل شخصيتي برخوردار است اما كافر و منافق فاقد آن هستند؛ زيرا به نظر قرآن كفر و نفاق بيماري است كه مي بايست درمان شود و در حقيقت اين افراد از چنين تعادلي برخوردار نمي باشند. آموزه ها و دستورهاي قرآني در راستاي ايجاد تعادل و درمان اين بيماري است؛ ا ز اين رو قرآن خود را به عنوان دارو و درمانگر معرفي مي كند: «و شفاء لما في الصدور و هدي و رحمه للمومنين» (يونس 75)؛ «و ننزل من القرآن ما هو شفاء و رحمه للمومنين» (اسراء. 28)

براين پايه، بهداشت رواني از نظر اسلام يعني ايجاد زمينه براي بروز ايمان به توحيد و عمل به آن چه او را به توحيد مي رساند و تعادل شخصيتي دروني و بيروني را پديد مي آورد.

راهكارهاي قرآني در بهداشت رواني1

مناسب ترين راه حل مشكل تضاد ميان جنبه هاي جسماني و رواني انسان، ايجاد هماهنگي ميان آن دو است. به اين معنا كه انسان در حدود شريعت، نيازهاي جسماني خود را ارضا كند و همزمان با آن به ارضاي نيازهاي رواني خويش نيز بپردازد.

اگر انسان در زندگي به ميانه روي و اعتدال و دوري از زياده روي و افراط در ارضاي انگيزه هاي جسماني و رواني ملتزم باشد، ايجاد هماهنگي ميان نيازهاي جسم و روح كاملا امكان پذير است. خداوند دراين باره مي فرمايد: «و ابتغ فيما آتاك الله الدار الاخره و لا تنس نصيبك من الدنيا» (قصص. 77) در آن چه خدا به تو داده سراي آخرت را جستجو كن و بهره ات را از دنيا فراموش كن.
با برقراري تعادل ميان جسم و روح، ماهيت انسان به طور حقيقي و كامل شكل مي گيرد. تعادل جسم و روح در شخصيت انسان، نمايانگر توازن عمومي است. هركس كه بخواهد از اين تعادل برخوردار باشد بايد به آموزه ها و دستورهاي قرآن توجه نمايد، زيرا نه تنها ايمان به آن گزاره ها و عمل به آن دستورها موجب تحقق بهداشت رواني است بلكه بهداشت جسمي بشر و سعادت دنيوي و اخروي او را نيز فراهم مي آورد

مفهوم بهداشت رواني2

قرآن براي حفظ تعادل شخصيتي، دستورها و آموزه هايي را بيان نموده است كه در سايه آن شخصيت انساني از تعادل لازم برخوردار خواهد شد.
بهداشت رواني عبارت است از ايجاد تعادل شخصيتي در درون، ميان آن چه فطرت و غريزه ناميده مي شود؛ و در بيرون، ميان آن چه تعادل ارتباطي ميان فرد و محيط را برهم مي زند.

قرآن تأكيد مي كند كه خداوند به عنوان آفريدگار انسان، از يك غناي ذاتي برخوردار است و انسان به عنوان يك آفريده همواره گرفتار فقر ذاتي است؛ (فاطر.5) از اين رو هرگاه به علت عواملي اين ارتباط خود را در هرجا نشان ندهد، آن بخش با اختلال مواجه خواهد شد، هرچند كه اين اختلال هيچ گاه به نيستي و نابودي نخواهد انجاميد ولي در زندگي دنيوي و اخروي دچار تنگنا مي شود.
خداوند مي فرمايد: «و من اعرض عن ذكري فان له معيشه ضنكا» (طه124) هركس از ياد خدا و ارتباط با او اعراض كند در زندگي دچار تنگنا خواهد شد. اين تنگنا عبارت از همه مواردي مي شود كه انسان را از حالت تعادل شخصيتي بيرون مي برد و دچار بحران هاي جسمي و روحي مي نمايد. بنابراين تنها با بهره گيري از توحيد و ياد خداست كه بهداشت رواني و تعادل دروني و بيروني در انسان پديد خواهد آمد.

مفهوم بهداشت رواني1

 

روان پزشكان، فردي را از نظر رواني سالم مي دانند كه تعادلي ميان رفتارها و كنترل او در مواجهه با مشكلات اجتماعي وجود داشته باشد. از اين ديدگاه، انسان و رفتارهاي او در مجموع يك دستگاه درنظر گرفته مي شود كه براساس كيفيات تأثير و تأثر متقابل عمل مي كند. با اين نگاه ملاحظه مي شود كه چگونه عوامل متنوع زيستي انسان بر عوامل رواني- اجتماعي او اثر گذاشته و يا برعكس از آن اثر مي پذيرد؛ به سختي ديگر در بهداشت و تعادل رواني، انسان به تنهايي مطرح نيست بلكه آن چه مورد بحث قرار مي گيرد، پديده هايي است كه در اطراف آن وجود دارند و بر جمع نظام او تأثير مي گذارند و از آن متأثر مي شوند.
برخي بهداشت رواني را عبارت از پيشگيري از پيدايش بيماري هاي رواني و سالم سازي محيط رواني و اجتماعي دانسته اند تا افراد جامعه بتوانند با برخورداري از تعادل رواني، با عوامل محيط خود رابطه و سازگاري صحيح برقرار كنند و به هدف هاي اعتلاي تكامل انساني برسند.

به سخني ديگر از آن جايي كه انسان تركيبي از خير و شر، ماده و معنويت و تن و جان است همواره در حالت كشمكش دروني است. از اين رو، هرلحظه در معرض بحران هاي شخصيتي و خروج از تعادل است

نقش خانواده در بهداشت رواني

در بحث حاضر با تشريح مفهوم بهداشت رواني، نقش خانواده را در ايجاد تعادل شخصيتي فرد مورد بررسي قرار داده ايم. در ادامه ديدگاه قرآن را در خصوص بهداشت رواني افراد جامعه ارزيابي و تحليل كرده ايم كه با هم آن را از نظر مي گذرانيم.